کشورهای حاشیه با جدیت و فوریت چاره اندیشی کنند

ممنوعیت تجاوز به ساحل خزر ضرورت حیاتی است،

دریاچه کاسپین " خزر یا مازندران" که در واقع بزرگترین دریاچه جهان ( کوچکترین دریا در دنیا) به شمار می رود، به لحاظ اقلیم، موقعیت جغرافیایی ، ذخایر دارای ویژگی های بی بدیل و متنوعی است.

خزر در طول تاریخ دستخوش تغییرات و تحولاتی بوده، اما تحولات در این بزرگترین دریاچه دنیا در سالهای اخیر با شتاب فراوان و به سمت تخریب،  تصرفات و آلودگی پیش می رود.
"کاسپین" با قیمانده یک اقیانوس است !
دریای  کاسپین یا خزر بخشی از اقیانوسی به نام «تتیس» بود. تتیس اقیانوسی در دوران باستان بود  
اما با گذشت زمان، بخشی از ابرقاره گوندوانا از آن جدا شد و بعدها صفحه هند-استرالیا را تشکیل داد. این بخش که دایما در حرکت بوده در نهایت به اوراسیا نزدیک و نزدیک‌تر ‌شد تا آنکه برخورد آن با اوراسیا به پایان تتیس می‌انجامد و پدید آمدن رشته کوه هیمالیا را رقم می‌زند.
در حال حاضر، هند، پاکستان، اندونزی و اقیانوس هند جای تتیس را گرفته‌اند.
نام‌ها و عناوین گوناگونی دریا،
دریای خزر که از جنوب به ایران، از شمال به روسیه، از غرب به روسیه و جمهوری آذربایجان و از شرق به جمهوری‌های ترکمنستان و قزاقستان محدود می‌شود، با عناوین مختلفی در سراسر جهان یاد می‌شود؛ از جمله می‌توان به «دریای کاسپین»، «بزرگ‌ترین دریاچه جهان»، «کوچک‌ترین دریای «بزرگ‌ترین پهنه آبی محصور در خشکی» اشاره کرد.
 
دریای خزر بهترین منبع برای کسب درآمد است
دریای خزر سرشار از ذخایر نفت و گاز است که در زیر بستر دریا واقع شده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد حجم ذخایر تخمین زده شده نفتی در دریای خزر حدوداً برابر با ۵۰ میلیارد بشکه و ذخایر گاز طبیعی تأیید شده هم برابر با ۲۵۷ هزار میلیارد فوت مکعب بوده‌است؛ که این ارقام ۴٪ از ذخایر گاز و نفت دنیا را تشکیل می‌دهد.  البته انواع ماهیان خاویاری هم از دیگر منابع مهم دریای خزر بشمار می‌رود. دریای مازندران محیطی مناسب برای زندگی و رشد مرغوب‌ترین ماهی‌های خاویاری جهان بشمار می‌رود به  ‌طوری که ۹۰ درصد صید ماهیان خاویاری مختص به این دریاست.
.
جهت جریان آب دریای کاسپین سبب آلودگی ساحل ایران می‌شود
شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که چرا سواحل دریای خزر در ایران تا این اندازه آلوده و کثیف است؟ نکته قابل تامل و البته تاسف بار برای ایرانی ها این است که علاوه بر رعایت نکردن خود مردم که ساحل را با سطل زباله اشتباه می‌گیرند یا فاضلاب های خانگی و صنعتی که از طریق رود های جاری به دریا به این حوضه ی آبی وارد می شود، باید بدانیم جهت جریان آب این دریاچه از سمت شمال غربی به جنوب شرقی است. همین جهت جریان و عمق زیاد آب در سواحل ایران منجر به تجمع انواع آلودگی‌های این دریاچه در سواحل ایران به میزانی بیشتر از کرانه‌های دیگر کشورها می‌شود.
آلودگی ناشی از عملیات اکتشاف و استخراج نفت خزر را تهدید می‌کند
آلودگی معضلی جدی و خطرناک برای دریای کاسپین یا خزر بشمار می‌رود، به ‌طوری‌که با ورود سالیانه ۱۲۲ هزار و ۳۵۰ تن آلودگی از کشورهای حاشیه این دریا به ویژه آلودگی ناشی از عملیات اکتشاف و استخراج نفت، محیط دریای کاسپین را آلوده کرده و گونه‌های زیستی این دریا را در معرض خطر جدی قرار داده‌است.
نام " خزر" توهین به ایرانی ها است
بسیاری معتقدند نام خزر برای دریای شمال ایران، توهین به ایرانی هاست! برای اینکه خزرها، قومی بودند که در دوران های مختلف تاریخ به ایران می تاختند. خزرها به همراه دیگر اقوام بیابان‌گرد شمال قفقاز، در زمان ساسانیان، بارها و بارها به سرزمین ایران تاخت و تاز کرده  و پس از حضور کوتاه مدت خود معمولاً به دست سپاه ساسانی از مرزهای ایران بیرون رانده می‌شدند. این قوم هم‍‌واره با بیزانس بر ضد ایران هم‌پیمان بودند و بنای استحکامات بزرگی چون شهر دربند در شمال قفقاز در عهد ساسانیان، که برای جلوگیری از حملات خزران صورت گرفت، هنوز پا برجاست.
چرا کاسپین؟
کاسپین نامی است که اروپائی‌ها و دیگر مردمان جهان برای دریای شمال ایران به‌کار می‌برند. فارسی زبانان نیز از جمله تاجیکان آن را «کاسپین» می‌نامند. کاسپین خود از نام قوم آریایی کاسپی (یا کاسّی) گرفته شده‌ است که ابتدا در کرانه‌های غربی تا جنوب غربی آن ساکن بوده‌اند و به تدریج تا کرانه‌های جنوبی آمدند.
 
 
 
 
 
 
ساحل دریا در معرض نابودی کامل است،  
جلوی ساخت وسازها در ساحل دریای کاسپین گرفته شود  
 
ساخت و سازها در سواحل دریای خزر در سه استان گلستان، مازندران و گیلان با وجود هشدار ها و تهدید های قانونی، هم چنین توصیه های دلسوزان محیط زیست با شتاب ادامه دارد  
این اقدام های نا بخردانه و سودجویانه در شرایطی با شتاب ادامه دارد که در دهه 1370 با آغاز مرحله ای دیگری از پیشروی آب دریا مقرر شد که هیچ فرد، نهاد و ارگانی حق ساخت و ساز در حریم دریا و حداقل در عمیق 60 متری را ندارد، اما ....!؟  
گر چه رسانه های سواحل حساسیت ها و واکنش های نسبتا خوبی در این راستا داشته اند ، اما با توجه به رسالت سنگین هر رسانه ای بدون تردید این میزان تحرک و واکنش نسبت به حجم تعرض به سواحل و الودگی ها کافی نیست.   
شایسته است، مدیران اجرایی مرتبط به خصوص استاندارها و فرمانداران و بخشدارها ، شهرداران شهرهای ساحلی، امامان جمعه و افراد صاحب نظر، چهره های سرشناس استان ها شمالی و کشوری و حتی جهانی  در این خصوص واکنش به هنگام داشته باشند که متاسفانه هرگز چنین نبوده و نیست!.!  
به عنوان نمونه ، نویسنده که خود از اهالی منتهی الیه شرق گیلان است، چندی است که شاهد ساخت و ساز های متعدد و متنوعی اعم از ویلا، برج ، نواحی صنعتی و اقتصادی و نظامی ،  شهرک های مسکونی و ....در ساحل دریا و البته در حریم دریا  است و براساس اظهارات مشاوران املاک این منطقه برج سازی و شهرک سازی درساحل توسط افراد ثروتمند، بسازو بفروش ها و البته با مجوز های قانونی شهردارها و بخشدارها و فرماندارها برای کسب درصدی در آمد یا روابط جناحی و فامیلی به سرعت ادامه دارد و کسی هم پاسخگو نیست.!!؟.  
 
به عنوان یک نمونه در کیلومتر شهر کلاچای به سمت رامسر در محدوده رو به روی جاده سیاهکلرود و چایخانسر به تازگی یک برج  عظیم مانند آنچه در سواحل استان مازندران بسیار دیده می شود  ، احداث شده و دو سال قبل واحدهای مسکونی آن را به صورت نقد و اقساط و با تبلیغ زیاد به افراد اغلب غیر بومی فروختند. کمی بالاتر به طرف رامسر احداث یک مجتمع یا شهرک مسکونی ویلایی چند سالی شروع شده بود که مسئولان منطقه از ادامه ساخت جلوگیری کردند اما با رانت و  سفارش و امثال آن به تازگی کار ساخت دو باره شروع شده است.!!
 
مشاوران املاک منطقه می گویند، این مجتمع که در یک طبقه و سه ردیف ساختمان شامل 60 واحد اقامتی است، متعلق به سازمان برنامه و بودجه  بوده که در این راستا خوب است برنامه و بودجه  استان گیلان و کشور نسبت به چنین اقدامی شفاف سازی کنند .شفاف شود، اگر مجتمع متعلق به این سازمان است چرا در حریم دریا شروع به ساخت و ساز کرده اند.   
نویسنده ، در سال 1376 کتابی با عنوان " تجاوز نکنید، خزر باز پیشروی می کند" ، از اوایل دهه شصت دغدغه زیادی نسبت به ساخت و ساز در ساحل دریا را دارد و به طور مستمر در این خصوص هشدار می دهد، اما از همان زمان تا کنون هیچ گوشی بدهکار نیست! ساحلی که متعلق به همه مردم ایران و حتی جهان برای گردشگری است ، گردشگری که  در چند سال اخیر بالاترین منبع برای اشتغال زایی و رونق اقتصادی جهان محسوب می شود.  
در این کتاب براساس فاکتورهای علمی و نیز سوابق تاریخی و مشاهدات افراد سالمند در منطقه شمال ، دریای " مازندران ، خزر یا کاسپین " ، هر 25 تا 30 سال یک مرحله پیشروی و در همین مدت یک پسروی نسبی دارد.
مجید محمدپور در کتاب خود تصریح می کند، خزر باز هم پیشروی خواهد کرد و لذا افراد و سازمان ها هشیار باشند که اگر امروز به سمت ساحل تعدی و تجاوز داشته باشند، در آینده نزدیک دریا انتقامش را از متجاوزان خواهد گرفت.
 
متاسفانه طی چند سال اخیر و به خصوص از سال 1394 -  حضور افراد غیر بومی صاحب و اغلب هم از اصفهان و استان های مرکزی و تبریز در شرق گیلان  بسیار پر رنگ شده و این افراد که اکنون دیگر  
برای مردم منطقه چهره هایی شناخته شده هستند، اراضی کشاورزی و ساحلی را به علت نیاز اهالی پایین از قیمت واقعی خریداری و گران تر فروخته یا در آن ساخت و ساز انجام می دهند.!!
 
مشخص هم نیست که متولی این بخش ها از ساحل چه ارگان یا سازمانی است، اما بررسی ها نشان می دهد که اراضی ساحلی یا در احتیار سازمان منابع طبیعی ، ملک شخصی ، متعلق به نهادها و ارگان های انقلابی و یا شهرداری ها و نیروهای نظامی است.  
در واقع بخش عمده ساحل دریا را این سازمان ها و افراد و نهادها در محاصره گرفته اند و مردم برای عبور و مرور به ساحل طی سالهای اخیر دچار مشکلات و محدودیت هایی بی شماری شده اند، در حالی که مسئولان شهرهای ساحلی نسبت به این مهم حساسیتی ندارند!.  
نظر به اینکه ساحل دریا یک ملک و ثروت م منابع  ملی است و دولت و مجلس باید به این موضوع بسیار مهم ورود کنند، شایسته است که مجلس با وضع کردن قوانین و دولت با اجرای درست و دقیق آن  برای نسل های آینده چند متر ساحل باقی بگذارند که در آن امکان تفریح و سرمایه گذاری باشد.  
به هر روی وضعیت ساحل دریا در شمال ایران که گفته می شود ساخت و ساز در سواحل استان مازندران تکمیل شده " ، (افراد بساز و بفروش، واسطه ها و دلال ها متوجه شرق گیلان و سواحل شهرستان های رامسر ،  به خصوص رودسر و لنگرود شده اند،) بسیار وخیم است و نیازمند رسیدگی فوری و جدی از سوی دستگاه قضایی و مجریان و متولیان امر است.  
مردم منطقه و مسافران عقیده دارند، دستگاه های متولی در خصوص حفظ جنگل های شمال در چهار دهه گذشته آنقدرسهل انگاری و بی توجهی کردند که بخش عظیمی از جنگل های هیرکانی متعلق به دوره های پیشین زمین شناسی به آسانی نابود شد و دیگر امکان جایگزینی ندارد. اکنون همان تراژدی تاسف بار در باره سواحل  تکرار می شود و چنین بی تفاوتی و کم کاری روا نیست، ضمن آنکه ساحل نشین ها باید بیش از دیگران در این خصوص و برای حفظ زمین های  و ساحل برای نسل آینده خود حساس باشند .  
بعنوان یک ساحل نشین پیشنهاد می شود،  رسانه ها ی منطقه در این راستا با افشاگری ها و اعلام  نمونه های کامل اطلاع رسانی کنند تا مسئولان متوجه شوند، چه  فاجعه ی عظیمی درساحل دریا در حال رخ دادن است.  
شایسته است ، مدیران و محیط بان های مجموعه های محیط زیست گیلان، مازندران و گلستان و تشکل های زیست محیطی با جدیتی فعالانه در این باره واکنش نشان دهند و بی تفاوتی در این خصوص خیانت به نسل کنونی و نسل های آینده است.  
در کشاکش این همه گرفتار و مصیبت خواسته یا گاه ناخواسته برای دریای کاسپین یا دریای شمال ایران ، طرح انتقال آب به استان سمنان که در دوره دو رئیس دولت یعنی " محمود احمدی نژاد "  و  " حسن روحانی "  و به موازات آن طرح اتصال این دریا به خلیج فارس و دریای عمان از مسیر استان کرمان به خودی خود یک فاجعه زیست محیطی و جغرافیایی دیگری است.
موضوع اتصال آب دریای کاسپین به خلیج فارس در دوره ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی مطرح و در رسانه های ایران و منطقه بازتاب داشت. در آن زمان اعلام شد که احداث یک کانال بزرگ برای اتصال کاسپین به خلیج همیشه فارس بودجه زیادی نیاز دارد و اگر چه ممکن است کویر کرمان آباد تر شود اما شرایط ویژه دریای شمال ایران به کلی تغییر کرده و زیست جانداران این دریا به مخاطرات جدی مواجه خواهد شد.
بعد از آن محمود احمدی نژاد و سپس حسن روحانی رئیسان جمهور اهل سمنان خواستار انتقال آب این دریا از طریق خط لوله  یا کانال به استان خود شدند که به وجود مخالفت شدید کارشناس های محیط زیست و طرفداران محیط زیست درایران و جهان ، دولت دوازدهم و مجلس ایران بر اجرای این طرح تاکید دارند.
درمجلس به علت جمعیت قابل توجه نمایندگان حوزه مرکزی ایران ، طرح انتقال آب به سمنان و احتمالا به استان های دیگر بخش مرکزی رای آورد و در حالی که نمایندگان استان مازندران بسیار فعال در مخالفت با طرح وارد شدند، اغلب نماینده های مردم گیلان و گلستان حساسیت کمتری نشان داده و با یک بیانیه و یا سخنرانی و اغلب به نگاه حمایت از دولت سکوت را ترجیح دادند.
کلام آخر آنکه – دریای کاسپین یا دریای شمال ایران اکنون به موازات طرح های انتقال آب آن به مناطق مرکزی و کویری ، طرح اتصال دریا به خلیج فارس ، آلودگی های زیست محیطی شدید چه از ناحیه فاضلاب های صنعتی و شهری از سوی همه کشورهای حاشیه  با مشکل اساسی و جدی نابودی سواحل مواجه است.   
به عقیده نویسنده شاید بتوان جلوی انتقال آب دریا را به نقاط دیگر ایران  با وجود کم آبی ها  در آن نواحی گرفت یا آنکه با بستن سرچشم های الایندگی شدید خانگی و صنعتی آب دریا را نسبتا سالم و پاک نگه داشت، اما به نظر می رسد با تخریب ، تجاوز، تملک و ساخت و ساز وسیع در اراضی سواحل دریا به خصوص در دور تا دور این حوضچه ی آبی عظیم و طی سالهای اخیر در سواحل ایران نتوان در آینده هم برای آن چاره اندیشی کرد. از این رو پیشنهاد، درخواست و تقاضا می شود همه مسئولان ایرانی به خصوص سازمان محیط زیست و مدیران بخش نظارت بر این دریاچه و نیز مسئولان کشورهای حاشیه دریا نسبت به امضای یک تفاهم و توافق نامه برای جلوگیری از تعرض به سواحل  و عدم ساخت و ساز در آن اقدام جدی کنند. اجرای این امر حتی برای امروز هم خیلی دیر است چه رسد به سالهای بعد که معلوم نیست چه بر سر سواحل دریای کاسپین خواهد آمد. متشکرم
 
مجید محمدپور، نویسنده، روزنامه نگار و استاد علوم ارتباطات
 صاحب امتیاز و  مدیر مسئول نشریه ی منطقه ای واکنش
1398 – رشت ، گیلان

منبع : گیلان 24

برچسب ها : دریای خزر

تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نگردیده است